editor

Aerts Edith

Edith was jarenlang het gezicht van De Groene Waterman. Ook nu ze met pensioen is, deelt ze nog graag haar boekentips met jullie.

   Van nieuw naar oud 

Train Dreams
Denis Johnson

"Treindromen" is een epos in miniatuur, een literair pareltje van nauwelijks honderd pagina's, de perfecte novelle. De spaarzame taal gaat gepaard met een overdaad van emoties. Het is het verhaal over de lange levensloop van Robert Grainier aan het begin van de twintigste eeuw. Hij groeit op in het onherbergzame maar snel veranderende landschap van het Amerikaanse Westen en verdient de kost als rondtrekkende arbeider om mee te werken aan de bouw van het fel groeiende spoorwegennet in het begin van de 20e eeuw. Hij vindt geluk bij een vrouw en hun dochtertje, maar een vreselijke bosbrand verandert de loop van zijn leven voor altijd. Overmand door verdriet en verlies leeft Grainier verder in zijn eigen wereld, terwijl rond hem de vooruitgang zichtbaar oprukt. Die opkomende moderniteit staat haaks op een een samenleving die doordrongen is van folkloristische magie, grote onwetendheid, bijgeloof en indiaanse legendes van de inheemse stammen. Op een weemoedige wijze maakt de auteur ons duidelijk dat ook deze manier van leven samen met Robert Grainier langzaam en onopgemerkt uit het zicht zal verdwijnen: 'Bijna iedereen in die contreien kende Robert Grainier, maar toen hij overleed in zijn slaap, ergens in november 1968, lag hij de rest van de herfst en de hele winter dood in zijn hut, zonder dat hij gemist werd. Een stel wandelaars stuitte toevallig op zijn stoffelijk overschot in de lente. De volgende dag keerde het tweetal terug met een arts, die een overlijdensbericht opmaakte, en met een schep die ze aantroffen, staande tegen de hut, groeven ze met zijn drieën beurtelings een graf op het erf, en daarin rust Robert Grainier.' Met nog geen 100 pagina's kan je het je veroorloven om deze prachtige novelle langzaam te lezen of rustig een tweede maal te herlezen.

18/02/2021

Dat Stefan Zweig zich een Europeaan voelde tot in zijn diepste vezels bewijzen deze drie lezingen die onlangs in een Nederlandse vertaling zijn verschenen. Ze zijn een hartstochtelijk pleidooi voor de eenmaking van Europa, geschreven in de donkere periode van de jaren '30 toen Zweig moest vluchten voor het naziregime. Het is verrassend hoe ver hij zijn tijd vooruit was in zijn voorstellen om van het lappendeken dat Europa was één gemeenschappelijk 'vaderland' te maken, één continent van cultuur en humanisme. Zo pleit hij voor een internationale uitwisseling van studenten en koestert hij het idee om halfjaarlijkse culturele hoofdsteden aan te duiden want "Als we meer over de geschiedenis en de cultuur van de ander te weten komen," schrijft hij "dan is de ander niet slechts een onbekende, maar een broeder'". Opmerkelijk is zijn voorstel om 'fake news' te bestrijden en om samen een Europees mediakanaal op te richten: "De ervaring leert dat de haat tussen naties, rassen en klassen of tussen afzonderlijke groepen mensen nauwelijks van binnenuit ontstaat, maar meestal voorkomt uit besmetting of ophitsing; en het gevaarlijkste middel om dat aan te wakkeren, zijn de publiekelijk verspreide onwaarheden.'" Verder oppert hij de idee om vakorganisaties op te richten waarin delegaties van boeren, arbeiders, intellectuelen uit de verschillende Europese landen elkaar kunnen ontmoeten en van gedachten wisselen. "Zo creëert men een groepsgevoel en benadrukt men de overeenkomsten in plaats van de verschillen." Want, zo zegt hij in zijn laatste toespraak, "zelden was de atmosfeer van de wereld (met name van ons oude Europa) zo vergiftigd door wantrouwen, verdeeldheid en angst.’" Men kan Zweig een idealistische eurofiel noemen, ook als hij verwijst naar het antieke Rome als ideaalbeeld van eenwording maar toch zijn deze lezingen buitengewoon interessant. Ze tonen niet alleen een groot humanist en een rondreizende kosmopoliet die tijdens het opkomend fascisme moedig vecht voor wederzijds begrip en eenmaking van een continent, maar ook vanwege heel wat parallellen met de hedendaagse tijd zoals het groeiend wantrouwen jegens Europa, de Brexit, vreemdelingenhaat, opkomend nationalisme... Interessant en het lezen waard is het nawoord van de vertaler en samensteller Thomas Huttinga, waarin hij de lezingen kadert en actualiseert.

18/02/2021

‘Woorden kunnen nietige stukjes arsenicum zijn; ze worden ongemerkt ingeslikt en lijken geen uitwerking te hebben, maar na enige tijd is de gifwerking er toch' noteert de Duits-joodse schrijver en filoloog Victor Klemperer (1881-1960) in dit baanbrekend werk dat in 1947 werd gepubliceerd. Het is het een overweldigend persoonlijk document, een scherpzinnige en alledaagse weergave van het leven onder een fascistisch regime, een boek rijk aan impressies, geschreven door een liefhebber van taal en literatuur in een bijzonder vreselijke tijd en plaats. Als getuige maar ook als slachtoffer van de naziterreur schetst hij van binnenuit de effecten van het nationaal-socialisme op de taal en op de invloed die het taalgebruik heeft op het menselijk denken en handelen. Met bitterheid merkt hij hoe ook vroegere collega's aan de universiteit, redelijke en weldenkende mensen, worden meegesleept door het jargon: 'hoe is het mogelijk geweest dat ontwikkelde mensen zo'n verraad konden plegen aan elke vorm van beschaafdheid, cultuur en menselijkheid.' Toch beseft hij heel goed dat het sluipend gif ook zijn geest kan vertroebelen: ‘ooit zal de gedrukte leugen me overweldigen, als ze maar van alle kanten op me afkomt, als ze om me heen maar weinig, steeds minder en ten slotte helemaal geen weerwerk meer krijgt.’ LTI is een zeer goed leesbaar, noodzakelijk en tijdloos boek dat een buitengewoon interresant licht werpt op het gewicht van woorden in de politiek. Woorden brengen dingen teweeg, ten goede of ten kwade. Taal is nooit onschuldig. Denk aan de waarschuwende woorden van Merkel: 'Let op taalgebruik. Want taal is voorloper van het handelen. Eens de taal de verkeerde kant is opgegaan, gaat ook het handelen zeer snel de verkeerde kant op. En dan is ook het geweld niet meer veraf. Zorgzaam omgaan met taal is door de digitalisering en de sociale media niet bepaald eenvoudiger geworden. Toch moet men net daarom ook zeer voorzichtig omgaan met woorden. '

08/01/2021

Donau
Claudio Magris

Een boek waarnaar men kan terugkeren en altijd iets nieuws kan vinden. Zo een boek is Donau (1986), een historische en literaire reis waarin de befaamde schrijver en cultuurfilosooof, Claudio Magris, de lezer meeneemt op een tocht door een Europa dat niet langer meer bestaat . Laat je langzaam meestromen met de loop van deze machtige rivier, vanaf haar bron tot aan de Zwarte Zee en je wordt beloond met een waterval van opvallende gebeurtenissen, schitterende observaties, legendes en verhalen. Laat je onderdompelen in de veelvuldige identiteiten van 'Mitteleuropa', de verschillende culturen en beschavingen. Geniet van intrigerende landschappen, dorpen en steden die het schouwspel zijn geweest van grote historische, politieke gebeurtenissen. Je ontmoet er legendarische figuren, belangrijke schrijvers en denkers, gewone mensen van vroeger en nu met hun plaatselijke gewoonten en gebruiken... Maar tussen de regels door laat de dreiging van een verdwijnende wereld zich wel herhaaldelijk voelen: ‘In Boedapest denken ze zo intens aan de ondergang of aan de gevreesde en geconstateerde ondergang van Europa juist omdat Europa er nog is, omdat haar zon nog hoog boven de horizon staat en warmte geeft, maar tegelijk versluierd is door wolken en gordijnen die er gebiedend op wijzen dat het in een eindfase verkeert.’ 'Donau' is een bijzonder erudiet en veelzijdig boek dat vraagt om traag te worden gelezen. Meander vanuit je luie zetel rustig mee met deze prachtige rivier . Maak kleine uitstapjes of ga op één groot avontuur. Puur genieten!

26/11/2020

Apeirogon
Colum McCann

Apeirogon is een buitengewoon boek. Niet enkel omwille van het waargebeurd en diepmenselijk verhaal over een langzaam bloeiende vriendschap tussen twee mannen, een Israëliër en een Palestijn, die elkaar gevonden hebben in hun onmetelijk verdriet: beiden hebben een dochtertje verloren door het oorlogsgeweld. Hun vriendschap is er een van grote en duurzame schoonheid, hun gedeeld verdriet een wapen voor de vrede. Ook de structuur van de roman is gewoonweg briljant. De titel die verwijst naar een wiskundig figuur met oneindig veel zijden, is meteen een metafoor voor de oneindige, uiteenlopende standpunten over de situatie in het Midden-Oosten. Het is een verhaal in duizend-en-een fragmenten, kleine en grote verhalen die zich verstrengelen tot een fascinerende caleidoscoop over de complexiteit van een conflict maar ook over de rijkdom van ons menszijn. Er is al heel wat inkt gevloeid over de hartverscheurende realiteit van het leven in Israël-Palestina . Maar McCann heeft de tragedie van dit eindeloze conflict vastgelegd op een manier die, wat mij betreft, heel wat andere werken overstijgt. Hij roept op een verbluffende manier eindeloze vragen en gevoelens op zodat Apeirogon blijft nazinderen lang nadat je de laatste pagina hebt gelezen. Tot spijt van de auteur wordt zijn boek niet uitgegeven in Israël.

26/11/2020

Roemloze levens
Pierre Michon

Een poëtische en ontroerende roman waarin het jonge leven van de auteur en zijn zoektocht naar de bronnen van zijn schrijverschap als een rode draad doorheen de verschillende verhalen loopt. Toch is het belangrijkste personage niet Michon zelf maar spelen wel de volstrekt roemloze levens van de dorpelingen uit zijn geboortestreek de Creuse een hoofdrol. Het leven en lot van deze 'kleine mensen' worden zeer aangrijpend geportretteerd, hij haalt ze uit de vergetelheid, hij vraagt ze niets, hij geeft ze alles. Hij huldigt deze kleine stervelingen in een proza van unieke schoonheid. Het virtuoze taalspel, de rauwe en trefzekere stijl, de lyrische toon en de poëtische wendingen maken het lezen van Roemloze levens tot een feest. '– ik meen dat hij licht gebogen liep, de kenmerkende houding van mannen die in hun jeugd grofgeschouderd waren en wier brutale mannelijkheid van weleer met de jaren overgaat in een oran-oetanachtig neerhangen van de schouders, 'handwerkers' die te oud zijn, die niet weten wat ze met hun handen aan moeten en onbeholpen een lichaam met zich omdragen dat nu even log is als het ooit krachtig en doeltreffend was in de zuiver instrumentele functie die het had.'

26/11/2020